Ahmet Taşağıl’ın “Gökbörü’nün İzinde” Kitabından 29 Alıntı

Ahmet Taşağıl'ın "Gökbörü’nün İzinde" Kitabından Alıntılar

İslam öncesi Türk tarihi ve özellikle Kök-Türk tarihi hakkında çok sayıda çalışması ve eseri olan tarihçi Prof. Dr. Ahmet Taşağıl‘ın Türklerin kökeninden başlayarak yayıldıkları topraklara doğru bir gezinti eşliğinde ve arkeolojik bulguların ışığındaki anlatımın yer aldığı “Gökbörü’nün İzinde (Kadim Türklerin Topraklarında)” adlı kitabından alıntılar derledik. İyi okumalar.

1- Türkistan Adının Kökeni

“Türk ve sitan kelimelerinin birleşmesinden doğan Türkistan kelimesi, Fars kaynaklarında Orta Asya’ya verilen bir isimdir. Yani İranlıların nazarında; Orta Asya, Türk yurdudur. Ama bununla birlikte özellikle Seyhun Irmağı’nın doğusu kastedilmişse de daha sonra bu isim daha kapsayıcı şekilde bütün Orta Asya için kullanılmıştır. 19. yüzyılın 2. yarısında bölge Ruslar tarafından işgale başlanınca bu ad daha da kapsayıcı bir hale gelip sıklıkla kullanılır olmuştur. Nitekim Hindistan üzerinden hakimiyetlerini Orta Asya üzerine doğru genişletmek isteyen İngilizler de Türkistan kelimesini benimsemiş ve kullanmaya başlamışlardır. Daha sonra Rusların işgal ettiği bölgeye Batı Türkistan, Çinilerin ele geçirdiği topraklara ise Doğu Türkistan denilmiştir.”

2- Orta Asya Tabiri

“Orta Asya tabiri ise 1867’de Rus işgalinin ilk dönemlerinde Rusça’dan “sredney azii” diye uydurulmuş ve diğer batı dillerinde kabul görmüştür. Bundan dolayı Türkistan tabiri yerine Central Asia veya L’Asie Central ifadeleri yerleşmiştir. Ülkemizde tarihimizin bu cephesi maalesef bilimsel bir şekilde gelişmediği için Türkistan kelimesi savunulamamış unutturulmaya çalışılmıştır. Aslında Orta Asya tabiri de çok yanlış değildir. Ancak Türkistan adı tarihi gerçekliği taşıması ve Türk tarihinin eski ve yeni tarafını göstermesi bakımından çok önemlidir.”

3- Çin’de İdam Edilen Türk Beyleri

“681 yılında meydana gelen bir olayda çok trajik bir şey yaşanmıştır. O da Çin’e karşı bağımsızlık savaşına giren Türklerin açlık yüzünden zor duruma düşmeleri üzerine gidip Çin’e sığınmalarıdır. Daha doğrusu şöyle olur; savaş meydanlarında Türkleri yenemeyen Çinliler, Türk kumandanlarına teslim olmalarını ve teslim olmaları halinde hem öldürülmeyeceklerini hem de onlara yiyecek verileceğini söylerler. Bunun üzerine Türkler teslim olur. Kendileri teslim olmalarına rağmen 54 Gök Türk beyi Çin başkentinin doğu meydanında idam edilir. Bu olay üzerine, onlar öldürmeyeceklerine söz vererek Türkleri teslim alan Çin generali çok üzülüp, kahrolmuştur.”

4- Kazak-Kırgız Boyları

“Çok ilginç bir şekilde Ruslar, Kazaklara Kırgız ve gerçek Kırgızlara ise Kara Kırgız derler. Tarih literatüründe ve resmi kullanımda böyle bir karmaşa söz konusudur. Aslında bu tarih içerisindeki Kazak-Kırgız yakınlığını da gösterir ama tabii ki Kazaklar başka, Kırgızlar başka bir toplumdur. Stalin, 1937’de tıpkı Kazakistan’da ve diğer Türk kökenli ülkelerde gerçekleştirdiği gibi Kırgızistan’da da bir aydın kıyımı yapmıştır.”

5- Ahmet Yesevi – Timur

“Ahmet Yesevi, rivayete göre kendisinden çok sonraları yaşayan Timur’un rüyasına girer ve ona zafer müjdesini verir. Timur zafere erişince… Ahmet Yesevi’nin kabrini ziyaret için Yesi’ye gelir.”

6- Bozkır ve Sonsuzluk Duygusu

“Bozkırda gezerken daima sonsuzluk duygusuna kapılmışımdır. Bazen geniş ufuklara doğru bakıp sanki orada hiçbirşey yokmuş gibi hissederim. Ancak detaylı inceleme yapıldığında oralarda birçok şeyin var olduğunun farkına varılır. Sürekli gezmek ve yeni yerler görmek, bunları tarihsel plana oturtmak bana büyük mutluluk ve keyif veriyor.”

Güneşli Bir Günde Bozkır ve Akarsu, Cırgalan Vadisi, Kırgızistan

7- Kül Tegin Yazıtı

“Kül Tegin Yazıtı, bir yüzü Çince, üç yüzü Türkçe olmak üzere 4 metreye yakın mermer sütün üzerine kazınmıştır.”

8- Türk Tarihinde Irmaklar

“Türk tarihinde bazı ırmakların çok önemli rol oynadıkları için ön plana çıktığı görülür. Mesela Avrupa’da Tuna’nın önemini kimse reddedemez ya da aynı şekilde Anadolu’daki Dicle ve Fırat’ın veya Sakarya’nın, Kızılırmak’ın. Bu örnekleri çoğaltabiliriz. Ama bunlar arasında bir sıralama yapılsa Orhun ile birlikte Yenisey’in en ön sıralarda yer alacağına eminim. Çünkü hem kültürel, hem coğrafi çeşitliliği fazla olmakla birlikte çok sayıda Türk boyuna tarihsel derinlik içinde ev sahipliği yapmıştır.”

9- Tanrı Dağlarının Kapsadığı Alan

“Kırgızistan’ın %65’i Tanrı Dağları’ndan oluşmaktadır. Özbekistan, Kazakistan, Doğu Türkistan, Tacikistan topraklarını da kapsar…”

10- Bilge Tonyukuk

“Türk Tarihindeki on bilge şahsiyet kimdir diye sorarlarsa, bunlardan birinin Tonyukuk olduğunu söyleyebilirim.”

Piri Türkistan Hoca Ahmet Yesevi

11- Piri Türkistan Hoca Ahmet Yesevi

“Hoca Ahmed Yesevî, Türklerin dini-tasavvufi hayatında geniş ve derin etkiler yapmış ve bundan dolayı “Pir-i Türkistan” namıyla meşhur olmuş biridir. Mutasavvif-şair, Yesevîyye tarikatının kurucusudur.”

12- Kök-Türk Alfabesi

“Türkçenin yazıldığı ilk alfabe batıda “Runik” adıyla tanınan Göktürk alfabesidir. Bu alfabenin eski Türk damgalarindan doğduğu düşünülmektedir. 7. ve 10. yüzyıl arasında Avrasya coğrafyasında Türk kökenli topluluklar tarafından yaygın bir biçimde kullanılmıştır. 732’de yazlan ve dikilen Kül Tegin Yazıtı Türk edebiyatının eseri sayılır. 38 harf mevcuttur. 4’ü sesli, 26’sı sessiz, 8 tanesi ise bitişken harftir. Sağdan sola yukarıdan aşağıya doğru yazılır.”

13- Sibirya Ormanlarının Gizemi

“Her zaman Sibirya ormanlarının Türk tarihi için çözülmesi gereken gizemler taşıdığını düşünürüm.”

14- Moğolistan ve Kök-Türkler

“Moğolistan özellikle Göktürk Kağanlığı’nın ortaya çıktığı yer olması sebebiyle ayrı bir önem taşır…”

15- Altaylarda Kadim Türk Kültürünü Yaşatan Topluluklar

Altay Dağları’nda, Altay Kiji dedikleri Türk topluluğu başta olmak üzere Tölengitler, Kazaklar ve Şorlar gibi Türk Boyları yaşar. Bu boyların binlerce yıl diğer Türk Topluluklarından ayrı yaşamalarına rağmen benliklerini kaybetmemeleri, eski Türk Kültürünün özünde sağlam oluşunun delilidir.

16- Doğu Türkistan’da Kaşgar

“Anadolu’da, Balkanlar’da ve Orta Doğu’da Türklerin meydana getirdiği medeniyet unsurlarının doğu ucu Doğu Türkistan’dır. İşte bu yüzden Kaşgar’ı gezerken Anadolu’da bir şehri gezer gibi hissettim.”

17- Moğolistan’ın Türk Tarihindeki Konumu

“Şu anki verilere göre Moğolistan en eski Türk yurdu değildir ama bu anlamda en eski Türk yurdundan daha fazla kalıntıya sahip olduğu açıktır. Arazi çalışmalarında bu durum kolayca görülebilir. Çünkü bildiğimiz kadarıyla ve Çin kaynaklarının da desteğiyle neredeyse M.Ö. 3000 yıllarına kadar giden tarihi bir derinlik söz konusudur.”

18- Juan Juanlar

“Hunlardan sonra Moğolistan topraklarında Ruan-Ruanlar hakim olur, bu ad Juan-juan diye yazılır. Bunların Batı’daki Avarlarla hiç ilgisi yoktur. Ama maalesef tarihçiliğimizde böyle yanlış ve yaygın bir kanaat vardır. Avarların kökeninin Juan-juanlardan geldiği konusundaki bu görüş hatalıdır. Hiçbir şekilde böyle bir şey söz konusu değildir. Çünkü Avarlar 558 yılında Kafkaslarda görünürler ve Bizans’la irtibat kurarlar. Aynı tarihlerde Juan-Juanlar kuzey Çin’de Gök Türkler tarafından tamamen imha edilmiştir.”

Güneşli Bir Günde Bozkır ve Akarsu, Cırgalan Vadisi, Kırgızistan

19- Günümüze Kadar Gelen En Eski Türk Boylarından Biri: Kırgızlar

“Kırgızların tarihi derinliklerini şöyle izah etmek isterim. Bilinen ve günümüze kadar gelen en eski Türk boyu Kırgızlardır. M.Ö. 202 yılından günümüze kadar varlıklarını kaybetmeden ulaşabilmişlerdir. Kırgızların ilk yazılış şekli “Gi-kun” olmuştur, daha sonra Ciyen-kun olarak yazılırlar, üçüncü yazılışları Çi-gu şeklindedir, sonradan Ciye-gu olarak kaynaklarda geçer, devamında ise Cia-ciası veya Şia-cia-sı diye yazılır. Çünkü artık Kırgızlar, Çinliler tarafindan yakından bilinirler. 840’ta Uygurlar yenilip de doğrudan temas kurunca Çinliler de Kırgız adını yakından duyarlar ve Hıgısı diye kaydederler. Böylece Kırgız adının doğru telaffuzuna yaklaşırlar.”

20- Bütün Türk Tarihinin Ağırlık Merkezi: Hakasya

“Sibirya’da Türk Tarihi bir tablo olduğu düşünülüp bakıldığında ‘tarihi derinlik’ açısından en merkezî koumdaki bölgenin Hakasya olduğunu söyleyebiliriz…”

Hakasya’dan, 2013

21- Moğolistan ve Ötüken

“Moğolistan ‘da 21 aymak (vilayet) bulunur. Doğudan Batıya 21 aymaktan Türk Tarihi için Arhangay, Hovd ve Bayan Ölgiy eyaletleri önemlidir. Çünkü Arhangay tam olarak tarihi Ötüken bölgesini kaplar…”

22- Bilge Kağan Yazıtı ve Kül Tegin Yazıtı İçeriği

Bilge Kağan Yazıtı içerik olarak Kül Tegin Yazıtı ile aynıdır. (…) Devletin yıkılışından önce kendilerini suçlar yani objektif bir değerlendirme yapar. Kağanların ve diğer yöneticilerin başarısız olduklarını söyler. İkinci olarak da kendi milletini suçlar. Burada Çin ile işbirliği yaparak devletin aleyhinde çalışan içerideki hainleri hedef gösterir…

23- Türk Tarihi İçin En Değerli Müze

“Bana Türk tarihi açısından en değerli müzenin hangisi olduğunu sorsalar; Krasnoyarsk’taki müze olduğunu söylerim.”

24- Kazakistan Coğrafyasının Türklüğü

“Kazakistana M.Ö. 3. binlerden itibaren günümüze kadar tam anlamıyla kesin Türk yurdudur diyebiliriz.”

25- Eski Moğollar

“Neredeyse bu konuda Çin kaynaklarında yer alan tüm belgeleri okudum. Proto-Moğol yani ön Moğol sayabileceğimiz topluluklara ait tüm bilgileri analiz ettim. Bu kayıtlarda içerisinde Moğolların kültürünün Türklerden farklılığına işaret edilmez.Türklerle yani “Tu-cüe” dediğimiz Gök Türklerle, yakın, benzer ve hatta bazen aynı oldukları söylenir. Yani tarihsel yakınlık, iç içe geçmişlik söz konusudur.”

26- Özbekistan’ın Türk Dünyası İçin Misyonu ve Önemi

“Türk dünyasının Türkiye’den sonra en kalabalık devleti Özbekistandır. Diğer Türk kökenli cumhuriyetlerle karşılaştırıldığında özellikle sahip olduğu şehirleşmiş kültürü açısından önde gelir. Daha doğrusu bu özelliğiyle fark yaratır. Erken yerleşik şehir kültürüne paralel dini, tasavvufi, ilmi, kısacası medeniyetin her yönünden gelişme göstermiştir. Anadolu’yu kültürel, dini ve ilmi yönden çok etkilediği doğrudur. Bilhassa Fatih devrinden itibaren burada yetişen çok sayıda ilim adamı Türkiye’ye gelerek ilmin ilerlemesine katkı sağlamışlardır. Meşhur Ali Kuşçu bunlardan biridir. Bu anlamda Maveraünnehir aslında sadece Anadolu ya da Ön Asya’yı değil Müslüman olan bütün Türk dünyasıni etkilemiştir.”

Özbekistan Bayrağı

27- Özbek Adının ve Özbek Türklerinin Kökeni

“Özbekistan söz konusu olduğunda önce Özbek adının ve Özbeklerin nereden geldiğine bakmak gerekir. Özbek adı 1313-1342 arasında Altınorda Devleti’ni idare eden Özbek Han’ın adından gelir. Onun ölümünden sonra torunları Maveraünnehir taraflarına çekilmişler. Daha doğrusu önce Sır Derya boylarına gelmişlerdi. Bu bölgeden göçebe hayatını tercih edenler doğuya doğru ayrılarak Kazakları meydana getirmiş; Şeybani (Şıbıni) Han idaresinde Maveraünnehir’e inenler ise Özbekleri oluşturmuşlardır (1501). Yani Özbekler bu şekilde tarih sahnesinde yer alırlar. Onlar bölgeye gelmeden önce orada yaşayan yerli halk da Özbek adıyla anılmaya başlanmıştır. Nitekim bu isim daha sonra yaygınlaşarak günümüze ulaşmıştır.”

Kırgızistan Bayrağı

28- Kırgız Türklerinin Tarih Sahnesindeki Yeri

“840 yılında Kırgızlar büyük Uygur Kağanlığı’nı yıktılar, 50-60 yıl bölgede hakim olduktan sonra Öngütler tarafından bölgeden kovuldular. Ancak sonra Moğollara bağlandılar; Moğol döneminden sonra ise aşama aşama Kırgızistan topraklarına yerleşmeye başladılar. Zeki Velidi Togan Hoca, Kırgızların Tanrı Dağları’na yerleşme sürecinin 1700’li yıllara kadar devam ettiğini söyler. Olay aslında şu şekilde olmuştur: Yenisey Nehri’nden başlayıp Altay Dağları’nı aşarak, Tarbagatay bozkırlarından geçip Kırgızistan topraklarına yerleşmişlerdir. Bu yüzden günümüzde yaşadıkları topraklara gelişleri aslında çok uzun bir süreçtir. Belirli bir zaman diliminde gerçekleşmemiştir.”

29- Çin Seddi Kimlere Karşı Yapıldı?

“Çin Seddi’nin neden ve kimlere karşı yapıldığı konusu tartışma ve polemik konusu da olmaktadır. Doğru olan tek şey şudur; Türklere karşı yapılmıştır.”

Bir Yorum

  1. Orta Asya aynı Küçük Asya tabiri gibi herşeyi ‘coğrafya’ya indirgeyen kurnaz emperyal ifadesidir. Üzerinde yaşayan insanlar olmasada olur anlamında…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı