İsmail Gaspıralı

Kırım Tatarı bir aydın, eğitimci ve yayıncı olan İsmail Gaspıralı (1851-1914), Rus İmparatorluğu yönetimi altındaki Türk ve Müslüman toplumların eğitimde modernleşmesi, kültürel reformu ve siyasi birliği için hayatını adamış öncü bir fikir adamıdır. Askeri eğitimle başlayan yaşam serüvenini Avrupa ve İstanbul seyahatleriyle entelektüel bir derinliğe taşıyan Gaspıralı, 1883’te Bahçesaray’da kurduğu ve Türk dünyasının ortak sesi haline gelen Tercüman gazetesi ile “Dilde, fikirde, işte birlik” ülküsünü sistemleştirmiştir. Eğitimde “usûl-i cedîd” (yeni yöntem) sistemini hayata geçirerek okullaşmayı teşvik eden, kadınların eğitimi için öncülük ederek Âlem-i Nisvân gibi yayınlarla toplumsal farkındalığı artıran ve İttifaq-i Müslimîn hareketiyle Müslüman Türk entelektüellerini bir araya getiren Gaspıralı, sadeleştirilmiş ortak bir edebi dil çabasıyla Türk halkları arasındaki bağları güçlendirmiş; modern Türkçülük ve Turancılık düşüncesinin en temel mimarlarından biri olarak derin bir miras bırakmıştır.