Ortadoğu Nedir? Ortadoğu Neresi?

Ortadoğu; batıda Atlantik Okyanusu’ndan, doğuda Afganistan’a kadar uzanan bir coğrafya olarak tanımlanmaktadır. Toplamda yaklaşık 300 milyon nüfusa sahiptir. Ortadoğu sınırları; Türkiye, Katar, Cezayir, Fas, Libya, Tunus, İsrail, Mısır, Suriye, Lübnan, Suudi Arabistan, Ürdün, Bahreyn, Kuveyt, Umman, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Yemen ve İran ülkelerini içermektedir. Tipik Afrika ülkeleri olan Sudan ve Moritanya da bazı tanımlamalara göre Orta Doğu’ya dahil edilmektedir. Ortadoğu, Türk, Arap, Fars medeniyet havzalarına ev sahipliği yapmaktadır.

Ortadoğu Kavramı

Orta Doğu, güneybatı Asya ve bazı Kuzey Afrika ülkelerinden oluşan bir bölge için ortak terimdir. “Orta-Doğu”, ilginç bir terimdir: Neyin ortasındadır veya neyin doğusundadır? Ortadoğu kavramı, günümüzde bölgenin içinde ve dışında yaygın olmasına rağmen, aslında nispeten yenidir. Ortadoğu kavramı on dokuzuncu yüzyılın sonunda İngiliz dış işleri tarafından üretilmiştir ve 1902 tarihli bir makalede ABD deniz subayı tarafından kullanılmıştır. “Orta Doğu”, Ortadoğulu olarak görülen insanların kendilerinin verdiği bir isim değildir: İngiliz sömürgeciliği perspektifiyle üretilmiş bir terimdir.

Bugün, Ortadoğu’daki Araplar ve diğer insanlar bile bu terimi coğrafi bir referans noktası olarak kabul etmektedir. Bununla birlikte, bölgenin kesin coğrafi tanımı konusunda anlaşmazlıklar sürmektedir. Terim köken olarak Avrupa merkezlidir – bölge batı Avrupa perspektifine göre doğudur. Bugün, Yakın Doğu ve Orta Doğu eş anlamlıdır, ancak Orta Doğu daha yaygın olarak kullanılmaktadır.

  • Türkçe: ortadoğu
  • Arapça: al-sharq al-awsat (الشرق الاوسط)
  • İngilizce: middle east
  • İbranice: mizrach tichon
  • Farsça: khavarmiyaneh (خاورمیانه)

Ortadoğu Ülkeleri İlişkileri ve Jeopolitik Dengeler

  • İran-İsrail:  İran, İsrail’i “Siyonist rejimin” ötesinde bir şey olarak görmüyor. Gazze, Batı Şeria ve Güney Lübnan’da üsleri olan alternatif militan grupları her zaman desteklemiştir.
  • İran-Mısır: Yaklaşık otuz yıl boyunca Mısır ve İran arasında resmi bir diplomatik ilişki yoktu.
  • İran-Türkiye:  Türkiye ve İran’ın sağlam bir ekonomik ilişkiyi ve ortak iktisadi çıkarları paylaştığı doğru, ancak bölgesel çatışmalar söz konusu olduğunda hiçbir zaman aynı tarafta değillerdir.
  • İran-Suudi Arabistan:  Şii mezhepçiliği liderliğindeki İran ile Sünni mezhepçiliği liderliğindeki Suudi Arabistan arasındaki mücadele; petrol, siyaset felsefesi ve bölgesel nüfuz üzerindeki rekabeti içeriyor.
  • İran-Katar: İran ve Katar samimi ekonomik bağları paylaşıyor, ancak Suriye çatışması söz konusu olduğunda benzer düşünceleri paylaşmıyorlar.
  • İran-Irak: Irak’ın merkezi yönetimi, Beşar Esad’ın Suriye’deki hükümetine destek olmak için İran’la el ele verdi. Ancak, Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin silahlı ayaklanması konusunda aynı fikirde değildiler.
  • İsrail-Mısır: İsrail ve Mısır, 1978 Kampı David Anlaşmalarını imzaladıktan sonra stratejik ilişkileri sürdürdüler.
  • İsrail-Türkiye: Türkiye ile İsrail içerisinde bölgesel nüfuz mücadelesi ve kökten siyaset felsefesi farklılıkları vardır.
  • İsrail-Suudi Arabistan:  Suudi Arabistan ve İsrail resmi bir diplomatik ilişki paylaşmasa da, bu ülkelerin çıkarlarının genellikle örtüştüğü görülmektedir.
  • İsrail-Suriye: İsrail, Suriye ile mücadele içerisindedir. İsrail Suriye’ye doğru genişleme stratejisi gütmektedir.
  • Türkiye-Suudi Arabistan:  Suudi Arabistan ve Türkiye, İran’a karşı kimi zaman aynı tarafta yer alsa da, kökten çıkar çatışmalarına ve siyaset felsefesi farklılığına sahiptir.
  • Türkiye-Katar: Bu iki ülke Orta Doğu’da benzer çıkarları paylaşabilmektedir.

Ortadoğu Ekonomisi

Orta Doğu ekonomisi; Kıbrıs, Bahreyn, Gazze Şeridi, Irak, İran, Mısır, Ürdün, Kuveyt, İsrail, Lübnan, Kuzey Kıbrıs, Umman, Suriye, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Türkiye, Filistin ve Yemen gibi çok çeşitli aktörleri barındırır. Ayrıca, bölge, petrol üretimi ve ihracatı için bir niş oluşturmaktadır. Petrol endüstrisi hem bölgeyi hem de ürettiği servetle ve emek hareketiyle Asya-Avrupa-Afrika kıtalarını etkilemektedir.

Ortadoğu Coğrafyası

Orta Doğu; Mısır, Umman, Yemen, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, İran, Bahreyn, Suriye, Ürdün, Türkiye, Lübnan, Suudi Arabistan, Filistin, Kuveyt, Irak ve İsrail gibi devletleri içermektedir. Orta Doğu bölgesi, on üç milyon kilometrekareden büyük bir bölgeyi ifade eder. Bu bölgenin fiziksel coğrafyası çeşitlilik ve değişkenlik arz etmektedir. Düşük yağışın olduğu çok çeşitli çöller vardır. Aynı zamanda Akdeniz kıyısında, Hazar’da ve Karadeniz’de, ılıman iklim türleri etkindir.

Ortadoğu Ülkeleri ve Nüfusları

Ülke 2017 Nüfus
Pakistan 204924864
İran 82021568
Türkiye 80845216
Irak 39192112
Afganistan 34124812
Özbekistan 29748860
Suudi Arabistan 28571770
Yemen 28036828
Suriye 18028548
Ürdün 10248069
Tacikistan 8468555
İsrail 8299706
Lübnan 6229794
Birleşik Arap Emirlikleri 6072475
Kırgızistan 5789122
Türkmenistan 5351277
Umman 3424386
Kuveyt 2875422
Katar 2314307
Bahreyn 1410942

Kaynakça

  • https://www.mapsofworld.com/middle-east-map.html
  • http://teachmideast.org/articles/what-is-the-middle-east/
  • https://www.indexmundi.com/map/?v=21&r=me&l=en

Mustafa Sarıkaya

Gazi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı