Umay Ana, Türk mitolojisinde doğurganlığı, hamile kadınları, çocukları ve yavruları koruduğuna inanılan dişil, ilahi bir varlık ve şefkatli bir koruyucu ruhtur. En eski Türkçe yazılı kaynaklardan olan Orhun Yazıtları’nda Kök-Tengri ve Yer-Su ruhlarıyla birlikte anılan Umay, eski Türk inanç sisteminin en önemli figürlerinden biridir. Umay, doğrudan yaşamın başlangıcı, bereket ve çoğalma ile ilişkilendirilir.
Geleneksel inanışa göre nûrânî, beyaz elbiseli, gümüş veya sarı saçlı bir kadın olarak tasvir edilir.
Umay Ana, kadının hamile kalmasından itibaren sürece dahil olur; doğum sırasında anneyi, doğum sonrasında ise büyüyene kadar çocuğu Albastı gibi kötücül ruhların her türlü zararından himaye eder. Halk arasındaki eski bir inanışa göre bebek uykusunda gülümsediğinde Umay Ana’nın onunla konuştuğuna, ağladığında veya sıçradığında ise Umay’ın geçici bir süre uzaklaştığına inanılır.
Hitit, Sümer, Mısır veya Yunan-Roma gibi medeniyetlerde ilahlar ve ilaheler üzerinden kurulan cinsiyet temelli mitolojik yapı, Türk inanç sisteminde karşılık bulmaz. Türk mitolojisinde eril-dişil ayrımı yoktur; çünkü hâkim olan tek tanrı inancı cinsiyetler üstü bir kavramdır. Bu nedenle, efsanelerde yer alan dişil kutsal varlıklar birer ‘ilahe’ statüsünde değil, doğrudan doğa kültünü temsil eden Mitolojik Ana’nın uzantıları veya farklı formları olarak ele alınmalıdır.
Kaynakça
- KAYABAŞI, Onur Alp. Türk mitolojisinin kutsal dişisi: Umay. Düşünce Dünyasında Türkiz, 2016, 7.38: 109-116.
