Niri Kağan Kimdir?
Niri Qaghan, Batı Türk Kağanlığı’nın (Western Turkic Khaganate) önemli hükümdarlarından biridir ve Ashina hanedanına mensuptur. Muqan Qaghan’ın torunu olarak kabul edilir ve 587 civarında destekçileri tarafından tahta çıkarılmıştır. Bazı kaynaklar onun 579–602/603 yılları arasında hüküm sürdüğünü, bazıları ise 587–599 dönemini daha doğru kabul eder.
Hükümdarlığı, Göktürk iç siyasi çekişmelerinin ve Batı–Doğu ayrışmasının yoğun olduğu bir döneme denk gelir.
Niri Qaghan’ın kökeni, ailesi ve siyasi ilişkileri Göktürk hanedan ağları içinde oldukça karmaşıktır. Babası Yangsu Tegin, oğulları arasında ise daha sonra tahta çıkan Heshana Khagan bulunmaktadır. Çin kaynaklarında kaydedilen eşi Lady Xiang, ölümünden sonra aile içi siyasi evlilikler nedeniyle kardeşi Poshi Tegin ile de ilişkilendirilmiştir. Döneminde Çin ile diplomatik temaslar kurulmuş ve özellikle 593 civarında ittifak girişimleri dikkat çekmiştir.
Mirası büyük ölçüde arkeolojik buluntular ve epigrafik yazıtlar üzerinden bilinmektedir. 1953’te Doğu Türkistan’daki Zhaosu bölgesinde bulunan anıt heykeli ve Sogdca yazıtlar, onun dönemi hakkında önemli bilgiler sağlamıştır. Modern araştırmacılar, onun Batı Göktürk siyasi yapısındaki rolünü tartışırken farklı kronolojiler ve kimliklendirmeler ortaya koymuştur.
Genel olarak Niri Qaghan, Göktürkler tarihinde Batı kolunun erken dönem güç mücadelelerini temsil eden kritik figürlerden biri olarak değerlendirilir.
İlgili Makaleler
- La Vaissière, É. D. (2010). Maurice et le Qaghan: à propos de la digression de Théophylacte Simocatta sur les Turcs. Revue des études byzantines, 68(1), 219-224.
- DE LA VAISSIÈRE, Étienne. The Historical context to the Hüis Tolgoi inscription. Revue des Études Byzantines, 2018, 68: 219-224.
- ÔSAWA, Takashi. Aspects of the relationship between the ancient Turks and Sogdians-Based on a stone statue with Sogdian inscription in Xinjiang. Ērān ud Anērān: Studies Presented to Boris Il’ič Maršak on the Occasion of his 70th Birthday.—Venezia, 2006.
