Deşti Kıpçak Neresi?
Deşt-i Kıpçak, Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya uzanan, Türk devlet geleneğinin ve boylarının kuzeydeki en önemli merkezini oluşturan tarihsel bir bozkır havzasıdır.
Tarihçi Ahsen Batur’un aktarımlarına göre Deşt-i Kıpçak, Sır-derya’nın yukarı kısımlarından Tanrı Dağları’nın batısına, oradan da Dinyeper Nehri’nin aşağı mecrasına kadar uzanan geniş bozkır sahasına verilen isimdir. İlk kez 11. yüzyılda Nasır-i Hüsrev tarafından kullanılan bu tabir, İrtış Nehri civarından batıya göç ederek Harezm, Kazakistan ve Güney Rusya topraklarına yerleşen Kıpçak boylarının bölgeye hakimiyetiyle yerleşmiştir.
Bölgeye Arap kaynaklarında Deşt-i Kıpçak adından önce “Mefâzât-ı Guziyye” (Oğuz Bozkırları) denilmekteydi. Kıpçaklar ise farklı kültür coğrafyalarında çeşitli isimlerle anılmıştır: Rus kaynaklarında Polovets, Bizans kroniklerinde Kuman, Macar salnamelerinde Hunlar, Ermeni kaynaklarında Khardeş ve Çin kaynaklarında Kinça.
Yayık Nehri’nin doğal sınır kabul edildiği Deşt-i Kıpçak iki ana bölüme ayrılır:
-
Batı Deşt-i Kıpçak: Yayık ve İtil (Volga) nehirlerinden Dinyeper’e kadar uzanan kısımdır. 13. yüzyılda Moğol istilasıyla bu bölge Altın Orda Devleti’nin hâkimiyetine girmiş; Fatih Sultan Mehmed döneminde ise Kırım bu sınırlar içinde mütalaa edilmiştir.
-
Doğu Deşt-i Kıpçak: 14. yüzyıldan itibaren “Özbek yurdu” olarak anılmaya başlanmış ve burada yaşayan Türk ahaliye de “Özbek” adı verilmiştir.
