Abdülkadir İnan

Abdülkadir İnan (1889–1976), Başkurt coğrafyasında başlayan yaşamını Türk kültür tarihine, dilbilimine ve halkbilimine adanmış devasa bir bilimsel mirasla taçlandıran, Türkiye’de Türkoloji disiplininin en önemli kurucu isimlerinden biridir. Arapça, Farsça, Rusça ve Almancanın yanı sıra pek çok Türk lehçesine olan derin hakimiyetiyle, Başkurdistan’daki millî mücadele yıllarından itibaren başladığı folklorik ve etnografik çalışmaları, Türkiye’ye geldikten sonra Zeki Velidi Togan’ın rehberliğinde Türkiyat Enstitüsü’nde ve ardından Atatürk’ün doğrudan desteğiyle Türk Dil Kurumu ile Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde sistematik bir düzeye taşımıştır. Atatürk tarafından Türk Dil Kurumu’na “başuzman” olarak atanan ve Güneş Dil Teorisi’nden Türkçe bitki adları sözlüğüne, Manas Destanı çevirisinden Tarihte ve Bugün Şamanizm gibi temel başvuru kaynaklarına kadar 350’yi aşkın bilimsel makale ve kitaba imza atan İnan, Türk kültürel varlığının İslamiyet öncesi köklerine ve Şamanist geleneklere dair yaptığı çalışmalarla sahasında eşsiz bir konuma sahiptir. 1944 yılındaki Irkçılık-Turancılık Davası süreci ve sonrasında görevden alınmalar gibi ciddi siyasi baskılara maruz kalmasına rağmen, ilmî tutarlılığından ve araştırma azminden ödün vermeyen İnan; Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü çatısı altında ömrünün sonuna kadar çalışmalarını sürdürmüştür. Türk dünyasının tarihsel, kültürel ve inanç dünyasına dair gerçekleştirdiği “ilk” niteliğindeki incelemeleri ve Avrupa’dan Anadolu’ya uzanan zorlu sürgün yıllarından süzülen entelektüel birikimiyle Abdülkadir İnan, modern Türk ilim dünyasının en saygın ve üretken simalarından biri olarak 1976 yılında Ankara’da vefat etmiştir.