Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889–1974), Tanzimat’tan Cumhuriyet’in kuruluşuna ve sonrasına kadar Türk toplumunun geçirdiği köklü değişimleri, nesil çatışmalarını ve modernleşme sancılarını eserlerine ustalıkla yansıtan; roman, hikâye, makale ve anı türlerindeki eserleriyle Türk edebiyatının en önemli isimlerinden biridir. Kahire’de doğup İzmir ve Mısır’da şekillenen eğitim hayatının ardından İstanbul’a gelerek Fecr-i Âti topluluğu ile edebiyat dünyasına adım atan yazar, Balkan ve Birinci Dünya savaşlarının yarattığı yıkımla “sanat şahsi ve muhteremdir” anlayışından uzaklaşarak “toplum için sanat” çizgisini benimsemiş ve Millî Mücadele yıllarında Ankara’ya giderek bu dönemin ruhunu romanlarına taşımıştır. Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak Anadolu Ajansı’nın kurucuları arasında yer alan, Kadro dergisiyle siyasal düşünce hayatına yön vermeye çalışan ve Türk Dil Kurumu’nun kurucu üyelerinden olan Karaosmanoğlu; diplomat kimliğiyle Tiran, Prag, Lahey, Bern ve Tahran gibi merkezlerde görev yapmış, deneyimlerini Zoraki Diplomat ve Politikada 45 Yıl gibi hatıratlarında ölümsüzleştirmiştir. Kiralık Konak ile kuşaklar arası çatışmayı, Nur Baba ile tasavvufi yozlaşmayı ve en önemli eseri kabul edilen Yaban ile aydın-köylü arasındaki uçurumu irdeleyen yazar, toplumsal gerçekçiliği psikolojik tahlillerle harmanlamıştır. Sadece bir Türkçü olarak değil, Türk modernleşme sürecini ve ulusal kimlik inşasını sosyolojik bir perspektifle ele alan bir aydın olarak; üslubunun sadeliği, karakter yaratmadaki başarısı ve tarihsel süreçleri toplumsal koşullara bağlama yeteneğiyle Türk edebiyatında derin bir iz bırakmış, 1974 yılında Ankara’da hayata veda etmiştir.

“Yakup Kadri, Yahya Kemal, Falih Rıfkı, Refik Halit, Reşat Nuri Beyler gibi nasirler yeni Türkçeyi güzelleştirdiler.”
Ziya Gökalp