Zeki Velidi Togan
Ahmet Zeki Velidi Togan (1890–1970), Başkırt coğrafyasında başlayan yaşamını dünya çapında bir tarihçi ve Türkistan bağımsızlık mücadelesinin önderlerinden biri olarak sürdürmüş, XX. yüzyıl Türk tarihçiliğinin en etkili şahsiyetlerinden biridir. Genç yaşta Arapça, Farsça ve Rusça öğrenerek kazandığı derin filolojik yetkinliği, Türkistan’daki araştırma gezileri ve İbn Fadlân gibi kıymetli kaynakları keşfetmesiyle akademik bir düzeye taşıyan Togan; 1917 İhtilâli sonrasında Başkırt Özerk Hükümeti’nin liderliğini üstlenmiş ve ömrünü Türk dünyasının tarihsel köklerini ve kültürel birliğini araştırmaya adamıştır. 1925’te Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığına geçerek İstanbul Dârülfünunu’nda akademik çalışmalarına devam eden, ancak tarih metodolojisi konusundaki tavizsiz tutumu nedeniyle dönemin resmi tarih anlayışıyla çatışıp bir süre yurt dışında (Viyana, Bonn, Göttingen) görev yapan Togan; Türkiye’ye döndükten sonra da Turancılık davası çerçevesinde yargılanmış, tüm zorluklara rağmen üniversitedeki çalışmalarını ve uluslararası kongrelerdeki öncü rolünü vefatına kadar sürdürmüştür. Başta Umumî Türk Tarihine Giriş ve Tarihte Usûl olmak üzere kaleme aldığı ufuk açıcı eserleri, Türkistan ilim geleneği ile Batı metodolojisini sentezleyen üslubu ve Türk millî kimliğinin tarihsel temellerini belirlemedeki katkılarıyla modern Türk tarihçiliğinin temel taşlarından biri olmuştur.
