Karst Topografyası Nedir? Karst Ne Demek?
Karst, çözünmeye yatkın kayaçların bulunduğu alanlarda gelişen ve kendine özgü hidrolojik özellikler ile yer şekillerini içeren bir manzara tipidir. Alçı gibi buharlaşım kökenli kayaçlarda ya da kuvarsit gibi silisli kayaçlarda da görülebilse de, karstik şekillerin büyük bölümü kireçtaşı gibi karbonat kayaçları üzerinde oluşur. Bu tür arazilerde obruklar, mağaralar, kapalı çöküntüler, kaybolan akarsular ve kaynaklar yaygın olarak görülür.
Karst Nasıl Oluşur ve Gelişir?
Karbondioksit (CO2) alırsa yağmur atmosfere düşer. Bu yağmur yere ulaştığında ve topraktan geçtiğinde daha fazla CO2 alır ve zayıf bir karbonik asit çözeltisi oluşturur. Asitlenmiş yağmur suyu kireçtaşındaki çatlaklardan süzülürken kayayı çözmeye başlar. Zamanla zemindeki çatlakları ve açıklıkları giderek büyütür ve bir yeraltı drenaj sistemi gelişmeye başlar. Dünya kara yüzeyinin yaklaşık %13’ü karst ile karakterizedir.
Karst Topografyası
Karst topoğrafyası, çözünür kayaçların şekillendirdiği özel bir doğal ortamdır. Yeraltında gelişen kireçtaşı mağaraları, yüzeyde görülen çukurlar, obruklar ve dik kayalık çıkıntılar gibi hem gizemli hem de çarpıcı oluşumları kapsar. En belirgin karst şekilleri; kireçtaşının yoğun olduğu, yağışın bol düştüğü ve yeraltı suyu dolaşımının güçlü olduğu bölgelerde ortaya çıkar. Karst alanlarının karakteristik öğelerinden biri de, çevresinden aniden yükselen monolitik kireçtaşı çıkıntıları gibi üç boyutlu, dikkat çekici yer şekilleridir.
Karst, dünya üzerinde belirli bir bölgeyle sınırlı değildir; Antarktika hariç tüm kıtalarda ve 60’tan fazla ülkede görülür. Bu topoğrafya, eşsiz manzaralar ve doğa harikaları yaratsa da, çoğu zaman insan faaliyetlerini özellikle de tarımı güçleştirir.
Kireçtaşının hâkim olduğu karst bölgelerinde topraklar verimli olabilse bile suyu tutma kapasitesi düşüktür. Yağış fazla olsa da su, kaya çatlaklarından hızla yeraltına sızar ve yüzey uzun süre kuru kalır. Bu nedenle pek çok ürün için toprak koşulları elverişli değildir. Bununla birlikte, su gereksinimi düşük olan tatlı patates, enginar, kabak çeşitleri, karpuz, kavun, bazı salatalık türleri, nohut ve börülce gibi ürünler karst bölgelerinde başarıyla yetiştirilebilir.
Referanslar
- https://www.gsi.ie/en-ie/programmes-and-projects/groundwater/activities/understanding-irish-karst/Pages/What-is-karst.aspx
- https://www.worldatlas.com/articles/what-is-karst.html
